De Witte Olifant

De oeverloze discussie over wat nu kunst is. Wat zijn de criteria hiervoor? Welke opleiding moet je gevolgd hebben om met de juiste ogen te kunnen kijken? Om de kunsttaal te beheersen om 'mee te kunnen praten' over de definitie van kunst. Ten slotte, wat maakt iemand kunstenaar? De discussie hierover vindt niet alleen aan de keukentafel plaats. Of tijdens een museumbezoek.

Zelfs tijdens een dagelijks praatprogramma kan een vijftal conservatoren geen duidelijkheid bieden. Misschien ligt het aan mezelf. Mis ik schijnbaar enig intellect om het werk van de grote kunstenaar te kunnen begrijpen. Vakjargon en -kretologie worden over tafel gespuugd. Op het moment dat ik mijn mond open wil doen om tegen lief te zeggen dat ik het eigenlijk gewoon mooi vind, straft Henk van Os, oud-directeur van het Rijksmuseum, me af: "Je mocht zijn werk vooral niet mooi vinden, dan raakte Rothko in razernij!"

In aanloop naar de expositie 'Mark Rothko' in Het Gemeentemuseum Den Haag (vorig jaar) worden tijdens het programma vier werken van de beroemde kunstenaar aan de conservatoren getoond. De presentator vraagt negen seconden stilte per schilderij voor observatie. Dit lukt niet. Het intellectuele woord lijkt zwaarder te wegen dan het gepresenteerde beeld.

'Ik voel de spanning, schoonheid en vernietiging van het oneindige.'

'Dit is een werk uit zijn surrealistische, nieuwe, periode, loskomen van de figuratie waarin hij op zoek is naar abstractie', 'De functie van mystiek.'

Discussie over feiten die ten overstaan van de kijker blijk moeten geven van de hoeveelheid geconserveerde kennis van zaken? Ik ben blij dat deze dag ook Nico Dijkshoorn zich tussen het publiek begeeft: 'Soep. Dat zie ik. De soep die mijn moeder maakte. Met een beetje suiker...' Kijk, dat vind ik nu mooi.

Wat maakt iets tot kunst? Twintig jaar na zijn 'Anna Karenina' probeert Tolstoj in zijn boek 'Wat is kunst?' te vatten wat kunst precies is en niet is. Een vraag waarop we nog steeds een passend antwoord zoeken. Wie bepaalt?

Wil de echte kunstenaar opstaan? De één leeft helaas niet meer, dus onmogelijk. De ander zoek ik zelf op. In Almere. Bij 'De Witte Olifant', een plek waar mensen met een beperking als Jeroen hun creatieve talenten kunnen ontwikkelen. Dit onder begeleiding van een team van professionele kunstenaars waaronder Wieteke Opmeer.

Wieteke ontwerpt in samenwerking met het team producten waar veel kunstenaars aan meewerken en waarvan ieder item uniek is. Het mooist hier is het respect voor elkaars eigenheid dat ik iedere dag weer voel. Er is geen competitie. Er bestaat geen dubbele bodem. Ondoorgrondelijk is soms de sfeer, omdat eenieder op een eigen manier communiceert. De gebruiksaanwijzingen laten zich echter gemakkelijk lezen. Onbevangenheid en humor zijn belangrijke en vanzelfsprekende ingrediënten voor onze omgangswijze en zorgen ervoor dat ik meer terugkrijg dan ik geef", vertelt Wieteke. Ik vraag wat zij De Witte Olifant biedt:
'Mijn kennis en kunde over materialen en processen. Maar belangrijker is dat ik duidelijk ben. Dat is nodig en werkt verhelderend. Vaak zie ik in werk details. Ik licht deze uit en maak het aan iedereen zichtbaar. Ik speel niet in op clichés. En wil voorbij gaan aan productie, massa. Ik geniet intens wanneer mijn oog op het detail valt wat de maker/kunstenaar uniek maakt.'

Bijvoorbeeld? "Kom maar mee, dan laat ik je zien". En daar sta ik. In het atelier tussen de kunstenaars van 'De Witte Olifant'. Wieteke laat me diverse schatten zien. Niet alleen ben ik aangenaam verrast door de prachtige handgemaakte koffie- en theelepels van Mina en de fantastische tekeningen van Jeroen. Nog meer door de vriendschappelijke sfeer die in het atelier hangt. Waar ruimte is voor diversiteit, wat weer zichtbaar wordt in het werk. Een sfeer die veiligheid biedt. Die nodig is om jezelf te kunnen zijn.

Even terug nog naar de uitzending. Ik zou graag willen dat conservatoren en museumdirecteuren van Nederland eens een kijkje zouden nemen in het atelier van 'De Witte Olifant'. Om daar negen seconden stil te zijn tijdens de observatie van één van de prachtwerken. Of in ieder geval stil te staan bij de enorme talenten met onbegrensde creativiteit van mensen met een beperking. Los van commentaar. Want wat kunst is, wil ik zelf kunnen interpreteren op schoonheid. En... 'Wat is nu eigenlijk de beperking?' vraag ik me af.


"Kunst bevat moraliteit: ze gaat over het mens-zijn en hoe we omgaan met onze emoties. Ze zet ons aan het denken, maar bovenal leert ze ons te observeren".

Meer informatie over de kunstenaars & opleiding: De Witte Olifant

Kennismaken met het werk van Wieteke: Wieteke Opmeer Design

En voor wie het fragment wil zien: DWDD aflevering Rothko